Την περασμένη Δευτέρα τα Ηνωμένα Έθνη δημοσίευσαν τη σύνοψη μιας μεγάλης έρευνας για την επίπτωση της ανθρώπινης δραστηριότητας στα οικοσυστήματα του πλανήτη. Μπορεί κάπου να είδατε έναν τίτλο ή να διαβάσατε κάποια στοιχεία ή μερικά κραυγαλέα συμπεράσματα περί ραγδαίας μείωσης της βιοποικιλότητας τις επόμενες δεκαετίες, για το ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει αλλοιώσει το 75% της επιφάνειας του πλανήτη ή για το ότι οι μισοί κοραλλιογενείς ύφαλοι στη Γη έχουν ήδη πεθάνει. Το θέμα αναφέρθηκε φευγαλέα στα ΜΜΕ και στα timelines και μετά ξεχάστηκε. Οι μόνοι που έμειναν να ασχολούνται λίγο παραπάνω είναι άνθρωποι που ασχολούνται ειδικότερα με θέματα «του περιβάλλοντος». Οι «οικολόγοι» κάθε είδους και μορφής. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι σημαντικό πρόβλημα. Αυτά τα θέματα δεν είναι πια κλαδικά. Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Η οικολογία πλέον δεν μπορεί να αφορά και να κινητοποιεί μόνο τους οικολόγους, όπως μια παγκόσμια οικονομική κρίση δεν μπορεί να κινητοποιεί μόνο τους οικονομολόγους. Πώς θα γίνει αυτό το πράγμα;
Υπάρχει πάντα μια ηθική διάσταση στο πώς προσεγγίζουμε τα περιβαλλοντικά θέματα, και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Εδώ όμως θέλω να σας περιγράψω μια διαφορετική στάση η οποία μπορεί ηθικά να μην είναι εξίσου σωστή, αλλά κατά τη γνώμη μου μπορεί να είναι πιο παραγωγική στους κρίσιμους καιρούς που ζούμε. Είναι η στάση του εγωιστή οικολόγου.
Φανταστείτε λοιπόν έναν άνθρωπο ο οποίος δε θεωρεί ότι η φύση είναι κάτι ιερό που η ανθρωπότητα πρέπει να προστατεύσει επειδή έτσι προστάζει μια ανώτερη ηθική αρχή, αλλά επειδή είναι το ζωτικό της συμφέρον. Αυτός ο άνθρωπος δεν ενδιαφέρεται για τα δικαιώματα της πέστροφας να κολυμπάει στα ποτάμια ή για το δικαίωμα του δάσους να υπάρχει στο βουνό ψηλά εκεί, μόνο και μόνο επειδή υπήρχε και πριν από χίλια χρόνια εκεί. Ενδιαφέρεται όμως για το ότι η βιοποικιλότητα εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα των διατροφικών αλυσίδων από τις οποίες εξαρτάται. Δε θεωρεί την ατμόσφαιρα ένα ιερό αόρατο στρώμα που πρέπει να έχει μονίμως την ίδια σύσταση, αντιλαμβάνεται όμως πως, αν τη γεμίζει αόρατα δηλητήρια, θα τα ξαναβρεί στο νεράκι που πίνει από τη βρύση, κι αν τη μπουκώνει με διοξείδιο του άνθρακα αργά ή γρήγορα η Θεσσαλία θα γίνει έρημος.
Είναι μια συμφεροντολογική στάση απέναντι στο φαινόμενο. Λέει ο άλλος, ο πλανήτης αυτός δεν είναι ιερό μνημείο, είναι το σπίτι μου, εμένα, του Homo Sapiens, και υπάρχει για να το μεταχειρίζομαι όπως θέλω, κι αυτό συμπεριλαμβάνει ζώα, φυτά, ψάρια, μέλισσες, τα πάντα. Άμα θέλω τα κόβω για να τα κάνω καρέκλες και τα καίω και τα τρώω, γιατί είναι δικά μου. Αλλά κάποια στιγμή συνειδητοποιώ κάτι πάρα πολύ σημαντικό. Ότι τα τελευταία δέκα χιλιάδες χρόνια ο ανθρώπινος πολιτισμός έχει χτιστεί λαμβάνοντας ως δεδομένες κάποιες πολύ συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες. Το είδος μας έφτασε να διαφεντεύει τον πλανήτη όσο ο πλανήτης διατηρούσε συγκεκριμένη μέση θερμοκρασία (συν-πλην 1 βαθμό Κελσίου, τόσο στενό το όριο), όσο οι ακτές είναι σε ακριβώς εκείνο το σημείο (για να χτίζουμε τις πόλεις μας και τα λιμάνια μας), όσο οι βροχοπτώσεις είναι τόσες, όσο οι πλημμύρες, οι τυφώνες και οι καύσωνες γίνονται αυστηρά τόσο συχνά και σε συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια. Αν όλες αυτές οι συνθήκες αλλάξουν πέρα από αυτά τα στενά όρια, ο ιερός μας πλανήτης δε θα έχει κανένα πρόβλημα. Η Μητέρα Γη τα έχει δει όλα στην ιστορία της και έχει επιβιώσει ανέμελη, δεν την ενδιαφέρει τίποτε. Δεν πάει να πεθάνει το 99% των έμβιων όντων; Ποσώς δεν τη νοιάζει. Όπως έχει αποδείξει και στο παρελθόν -πέντε φορές- θα τα ξαναφτιάξει από την αρχή. Η Γη δεν παθαίνει τίποτε. Εμείς έχουμε το πρόβλημα. Αν οι συνθήκες αλλάξουν και ξεφύγουν από τα πολύ στενά όρια μέσα στα οποία φτιάξαμε τον πολιτισμό μας, το μόνο πράγμα που θα υποφέρει θα είναι ο πολιτισμός μας.
Γεωργακόπουλος, Θ. (2019, 10 Μαΐου). Ο εγωιστής οικολόγος. Η Καθημερινή.