Εισαγωγικό σημείωμα: Το απόσπασμα προέρχεται από διάλεξη του φιλοσόφου Καρλ Πόππερ (1902-1994), που πραγματοποίησε τον Ιούνιο του 1989. Προέρχεται από το βιβλίο «Η ζωή είναι επίλυση προβλημάτων» που κυκλοφόρησε το 2011 σε μετάφραση Ηλία Κρίππα από τις εκδόσεις «Μελάνι».

[§1] Το πρώτο μου αυτοκίνητο -μεταχειρισμένο- το αγόρασα το 1936 στο Λονδίνο. Οδήγησα αμέσως με αυτό μέχρι το Κέμπριτζ και όταν βγήκα έξω -από τη δεξιά πλευρά φυσικά- παρατήρησα ότι ο οπίσθιος τροχός και ο άξονάς του προεξείχαν λίγο από το αυτοκίνητο. Όπως το φέρνω στη μνήμη μου, φαίνονταν 30 εκατοστά περίπου του άξονα, αλλά η κατάπληξη μου ίσως έχει επηρεάσει τη μνήμη μου. Ήταν ένα σπορ αυτοκίνητο, μάρκας «Standard», το οποίο έχει εδώ και πολύ καιρό εξαφανιστεί -και δικαίως!

[§2] Αυτές οι εμπειρίες είναι μερικά από τα μοναδικά πλεονεκτήματα του γήρατος. Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι ότι, αντίθετα από τους νεότερους συγχρόνους μου, θεωρώ τον κόσμο μας και τους ανθρώπους θαυμάσιους. Παρόλο που γνωρίζω, φυσικά, ότι υπάρχει και πολλή ασχήμια στον κόσμο μας, γνωρίζω, όμως, και ότι ο κόσμος μας είναι ο καλύτερος που έχει υπάρξει ποτέ στην Ιστορία. Όταν λέω κάτι τέτοιο, οι ακροατές θεωρούν, συνήθως, ότι έχω πληγεί από γεροντική άνοια. Και θα μπορούσε ίσως να είναι αλήθεια, αλλά στη διάλεξη που ακολουθεί, είμαι έτοιμος να υπερασπιστώ τη θέση μου απέναντι σε οποιονδήποτε και να δείξω ότι η γενική μεμψιμοιρία σχετικά με τον κακό κόσμο στον οποίο ζούμε -θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει αυτήν τη στάση ως την κρατούσα θρησκεία του καιρού μας- βρίσκεται σε αντίφαση με όλα τα δεδομένα. Επ’ αυτού, η κύρια θέση μου είναι ότι δε βαίνουμε καλώς μόνο από οικονομική άποψη, αλλά ότι είμαστε και ηθικά καλύτεροι. Μόνο ένα είμαι έτοιμος να παραδεχτώ: ότι είμαστε πιο ανόητοι παρά ποτέ και δεχόμαστε άκριτα οτιδήποτε θεωρείται μοντέρνο. Αλλά κάτι τέτοιο δεν ακούγεται ποτέ ευχάριστα και, σίγουρα, δε γίνεται αποδεκτό.

[§3] Ίσως ο λόγος γι’ αυτό να βρίσκεται στα φοβερά λάθη που κάνουμε ως εκπαιδευτικοί. Και επειδή η εκπαίδευση μπορεί να λογιστεί και ως τεχνική, τα λάθη που κάνουμε είναι, ως εκ τούτου, τεχνικά. Το χειρότερο είναι, όμως, ότι δε μαθαίνουμε τίποτε από αυτά τα λάθη. Και εδώ έρχομαι στην ουσία του πράγματος.

[§4] Η διόρθωση των λαθών είναι η σημαντικότερη μέθοδος της τεχνολογίας και της μάθησης συνολικά. Όσον αφορά τη βιολογική εξέλιξη, μοιάζει να είναι η μόνη μέθοδος προόδου. Δικαίως μιλά κανείς για τη μέθοδο της δοκιμής και του σφάλματος, αλλά υποτιμά τη σπουδαιότητα της πλάνης ή του σφάλματος -της εσφαλμένης προσπάθειας.

[§5] Η βιολογική εξέλιξη βρίθει λαθών και οι διορθώσεις των λαθών συμβαίνουν σταδιακά. Έτσι, θα πρέπει να συγχωρήσουμε τα πολλά λάθη μας, γιατί με εκείνα μιμούμαστε απλώς την καλή φύση. Όπως, επίσης, ότι στη διόρθωση των λαθών είμαστε, συνήθως, ταχύτεροι από εκείνη. Γιατί μερικοί από μας προσπαθούν να μάθουν συνειδητά από τα λάθη τους. Αυτό κάνουν για παράδειγμα όλοι οι επιστήμονες, οι τεχνικοί και τεχνολόγοι· ή, αν δεν το κάνουν, οφείλουν να το κάνουν, γιατί ακριβώς εκεί φαίνεται η επαγγελματική τους δεξιότητα.

[§6] Η ζωή -αρχίζοντας από τους μονοκύτταρους οργανισμούς- κάνει τις πιο εκπληκτικές ανακαλύψεις. Οι νέες ανακαλύψεις ή οι μεταλλάξεις συνήθως αποκλείονται, θεωρούμενες ως εσφαλμένες δοκιμές. Μπορεί να αναγνωρίσουμε πολλές ιδέες μας ως εσφαλμένες, πριν τις κρίνουμε σοβαρά· ενώ άλλες μπορεί να αποκλειστούν μέσω της κριτικής πριν φτάσουν στη διαδικασία παραγωγής. Όσον αφορά τη συνειδητή κριτική, την αυτοκριτική, και τη φιλική και εχθρική κριτική από συνεργάτες ή εξωτερικούς παρατηρητές, εμφανιζόμαστε, ίσως, κάπως ανώτεροι από τη φύση. Στη μέθοδο, όμως, της δοκιμής και του σφάλματος, τη μέθοδο, δηλαδή, της επιλογής μέσω αποφασιστικών πειραμάτων, η φύση ήταν μέχρι τώρα κατά πολύ ανώτερη από εμάς. Και πολλές από τις επινοήσεις της -για παράδειγμα η μετατροπή της ηλιακής ενέργειας σε χημική ενέργεια και μάλιστα σε μια μορφή που μπορεί να αποθηκευτεί ευκολότερα- έχουμε προσπαθήσει, ματαίως, να τις μιμηθούμε. Αλλά θα το κατορθώσουμε στο μέλλον. […]