Εισαγωγικό σημείωμα: Ο Άντον Τσέχοφ (1860-1904) ήταν Ρώσος θεατρικός συγγραφέας. Το απόσπασμα προέρχεται από γράμμα του στον αδερφό του Νικολάι τον Μάρτιο του 1886, έναν ταλαντούχο ζωγράφο και συγγραφέα ο οποίος ήταν βυθισμένος στις καταχρήσεις.
Μόσχα, Μάρτιος 1886
Αγαπητέ νεαρέ Ζαμπέλιν,
Έμαθα ότι κάποια σχόλια του Σέχτελ και δικά μου σε πρόσβαλαν… Η ικανότητα να προσβάλλεται κανείς είναι γνώρισμα ανώτερων πνευμάτων. […]
Σε διαβεβαιώνω, ως αδελφός σου και ως άνθρωπος που συνδέεται στενά μαζί σου, ότι σε καταλαβαίνω και σε συμπονώ ολόψυχα… Γνωρίζω όλες τις αρετές σου τόσο καλά όσο γνωρίζω τα πέντε δάχτυλα του χεριού μου. Τις εκτιμώ και τις σέβομαι βαθύτατα. Αν θέλεις απόδειξη ότι σε καταλαβαίνω, μπορώ ακόμη και να τις απαριθμήσω. Κατά τη γνώμη μου, είσαι καλός μέχρι υπερβολής, γενναιόδωρος, όχι εγωιστής· θα μοιραστείς και το τελευταίο σου καπίκι με τους άλλους. Είσαι ειλικρινής· δεν γνωρίζεις τον φθόνο ούτε το μίσος· είσαι ανοιχτόκαρδος, συμπονάς ανθρώπους και ζώα, δεν είσαι κακόβουλος ούτε εκδικητικός, είσαι έμπιστος…
Έχεις λάβει από τη φύση ένα χάρισμα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν διαθέτουν: ταλέντο. Αυτό το ταλέντο σε τοποθετεί πάνω από εκατομμύρια ανθρώπους, γιατί πάνω στη γη αντιστοιχεί ένας καλλιτέχνης σε κάθε δύο εκατομμύρια ανθρώπους… Το ταλέντο αυτό σε ξεχωρίζει, και ακόμη κι αν ήσουν βάτραχος ή ταραντούλα, πάλι θα σε σέβονταν, γιατί στο ταλέντο συγχωρούνται όλα.
Έχεις μόνο ένα ελάττωμα. Μέσα σε αυτό, όμως, βρίσκεται η πηγή της ψεύτικης θέσης σου, της δυστυχίας σου και ακόμη και της εντερικής σου πάθησης. Το ελάττωμα αυτό είναι η παντελής έλλειψη καλλιέργειας. Κατά τη γνώμη μου, οι καλλιεργημένοι άνθρωποι πρέπει να πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
2. Δε συμπονούν μονάχα τους κατώτερους, τους αδύναμους και τις γάτες. Πονάει η ψυχή τους και για κείνο που δε φαίνεται με γυμνό μάτι.
3. Είναι ντόμπροι και φοβούνται το ψέμα σαν τη φωτιά. Δε λένε ψέματα ακόμα και για τιποτένια πράγματα. Το ψέμα προσβάλλει εκείνους που το ακούνε και ταπεινώνει στα μάτια τους εκείνους που το λένε. Δεν παίρνουν ποτέ πόζα, στο δρόμο είναι όπως και στο σπίτι τους, δε ρίχνουν στάχτη στα μάτια του κατώτερού τους.
4. Δεν είναι φλύαροι και δεν αναγκάζουν τον άλλο να ακούει τις εκμυστηρεύσεις τους όταν δεν τους ρωτάει. Δεν ταπεινώνονται για να κερδίσουν τη συμπόνια του διπλανού. Δεν παίζουν με τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής των άλλων για να κερδίζουν σαν αντάλλαγμα αναστεναγμούς και χάδια.
5. Οι μορφωμένοι και καλλιεργημένοι άνθρωποι δεν είναι ματαιόδοξοι. Δεν ενδιαφέρονται για όλα εκείνα τα ψεύτικα διαμάντια, όπως είναι λόγου χάρη η γνωριμία με μια διασημότητα, η χειραψία με τον τάδε αναγνωρισμένο άνθρωπο, η αναγνώριση από τους πάντες όταν μπαίνουν σε μία ταβέρνα. Ο πραγματικά καλλιεργημένος άνθρωπος προτιμά να μένει στην αφάνεια ανάμεσα στο πλήθος, αποφεύγει τη διαφήμιση. Κι όπως είπε και ο Κριλόβ, «ένα άδειο βαρέλι δημιουργεί πολύ μεγαλύτερη ηχώ από ένα αντίστοιχο γεμάτο».
6. Αν έχουν ταλέντο, το σέβονται. Θυσιάζουν γι’ αυτό την ησυχία τους, τις γυναίκες, το κρασί, την κοσμική ματαιότητα. Είναι περήφανοι για την αξία τους και έχουν συνείδηση της αποστολής τους.
7. Αηδιάζουν από την ασχήμια και καλλιεργούν μέσα τους την ομορφιά. Δεν μπορούν να κοιμηθούν με τα ρούχα, δεν μπορούν να βλέπουν στο τοίχο κοριούς, να πατούν σε φτυσιές. Δαμάζουν όσα μπορούν και εξευγενίζουν το ερωτικό ένστικτο. Δεν κατεβάζουν βότκα όπου βρεθούν. Πίνουν μονάχα όταν είναι ελεύθεροι και τους δίνεται ευκαιρία. Γιατί τους χρειάζεται «γερό μυαλό σε γερό κορμί».
…Πρέπει να απαλλαγείς από τη ματαιοδοξία σου, γιατί δεν είσαι πια παιδί. Πλησιάζεις τα τριάντα. Ήρθε η ώρα να αλλάξεις!
Σε περιμένω — και το ίδιο κι όλοι μας.
Δικός σου,
Α. Τσέχοφ