[§1] Ο Αριστοτέλης (385 π.Χ.-322 π.Χ.) θεωρείται και είναι μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες όλων των εποχών. Ένα από τα ερωτήματα που τον απασχόλησαν ήταν το εξής: ποια ήταν εκείνα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έκαναν την Αθήνα τόσο ξεχωριστή πόλη; Κατά τον φιλόσοφο η απάντηση κρύβεται εκτός των άλλων, και στη λέξη «αξιοκρατία». Αξιοκρατία (άξιος + κρατέω/ώ) είναι η επιλογή, προώθηση και επικράτηση εκείνων που αντικειμενικά θεωρούνται και είναι οι πιο άξιοι και ικανοί όχι μόνο επειδή έχουν εμπεριστατωμένη γνώση και πείρα πάνω στο αντικείμενό τους αλλά ιδίως, επειδή διακατέχονται από κοινωνικές αξίες και αρχές, ώστε να μην χρησιμοποιούν τη θέση τους για να ασκήσουν μικροεξουσία.
[§2] Ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος επισημαίνει ότι η Αθήνα κατάφερε να αναπτυχθεί τόσο πολύ, όχι τυχαία. Αυτό το πέτυχε, γιατί κοινή πεποίθηση ήταν πως η στέρηση ευκαιριών σε κάποιον να αναπτύξει τις ικανότητές του στο όνομα της ισότητας είναι άδικη και έτσι, έδωσε τη δυνατότητα στα πιο προικισμένα άτομα να αναπτύξουν τις ικανότητές τους και να καλλιεργήσουν τις επιστήμες και τις τέχνες. Ο Πυθαγόρας, για παράδειγμα, (αυτός ο Τιτάνας της παγκόσμιας διανόησης) σε άλλο τόπο και χρόνο, θα είχε καταλήξει να σπρώχνει ένα άροτρο. Αντίστοιχα, ο Ευκλείδης δεν θα είχε γίνει ποτέ ο μεγάλος μαθηματικός εκτός Αθηνών, χωρίς την ευκαιρία να ασχοληθεί και να αναπτύξει το ιδιαίτερο ταλέντο του.
[§3] Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, αυτή η θαυμαστή Πολιτεία τους δίνει τη δυνατότητα να αναπτύξουν τις ικανότητές τους, στην ιατρική, στα μαθηματικά, στη βιολογία και σε κάθε άλλη επιστήμη, τηρώντας συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Στόχος αυτών δεν πρέπει να είναι η προσωπική ευτυχία, αλλά το γενικότερο καλό της κοινωνίας. Οφείλουν, λοιπόν, να έχουν τη βούληση και συνάμα την υποχρέωση να χρησιμοποιήσουν υπεύθυνα τις δεξιότητές τους για την ποιοτική αναβάθμιση του κοινωνικού συνόλου. Σε διαφορετική περίπτωση, η αξία που έχουν θα χαθεί και θα καταστραφεί από την υπερβολική έπαρση, την απομόνωση και την αλαζονεία. Γι’ αυτό και οι άξιοι θεωρούνται αξιόλογοι, εφόσον τους διακρίνει η εντιμότητα, η ευγένεια, η
αξιοπρέπεια, ο σεβασμός που πηγάζει από τον αυτοσεβασμό και μια βαθιά αγάπη για την αλήθεια.
[§4] Μπορούμε, επομένως, να συμπεράνουμε πως κάθε κοινωνία που εφαρμόζει την αξιοκρατία σε συνδυασμό με την αριστεία, μόνο οφέλη μπορεί να προσδοκά. Καταρχάς, θα βελτιωθούν οι διάφορες υπηρεσίες του κράτους μέσα από την αξιοκρατική επιλογή των στελεχών. Θα αποκατασταθεί, συνεπώς, η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τον δημόσιο τομέα και τους λειτουργούς του. Οι νέοι δεν θα έχουν στο μυαλό τους ως μόνη λύση τη φυγή στο εξωτερικό, καθώς θα βλέπουν ότι οι προσπάθειές τους αναγνωρίζονται και ανταμείβονται και ότι μπορούν να συμβάλλουν στην ανόρθωση της πολιτείας. Θα πάψει να αποτελεί κριτήριο επιλογής σε κάποια θέση το λεγόμενο «μέσον» και οι κατάλληλες γνωριμίες αφού θα υπερισχύουν τα προσόντα.
[§5] Εξετάζοντας, όμως, το «σήμερα» αναρωτιέται κανείς, αν μπορεί να υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη, όταν άτομα περιορισμένων ικανοτήτων και δυνατοτήτων καταλαμβάνουν δημόσια αξιώματα ή γίνονται διευθυντές επιχειρήσεων αποτελώντας επί της ουσίας κίνδυνο για τη δημόσια ζωή και τους συνανθρώπους τους, ενώ άτομα με μεγαλύτερες δυνατότητες παραμένουν στις χαμηλότερες θέσεις, υπακούοντας διαταγές, χωρίς να έχουν ποτέ την ευκαιρία να εξελίξουν τις ικανότητές τους. Όποια, όμως, άποψη και να έχει κανείς για την αξιοκρατία, το μόνο σίγουρο είναι ότι κάποια στιγμή αυτή η χώρα θα πρέπει να σταματήσει να «τρώει τα παιδιά της».
Ταχάτος, Ν. (2020, 19 Ιουνίου). Η αξιοκρατία σύμφωνα με τον Αριστοτέλη. Ελευθερία.